Poziom sprawności fizycznej

i rozwoju fizycznego uczniów klas pierwszych

 

1.    Wstęp

Materiał do pracy stanowią wyniki badań wykonane wśród chłopców klas pierwszych we wrześniu 2000 roku i w maju 2001 roku.

Do badań wykorzystano testy sprawności ogólnej, które pozwoliły określić poziom uczniów w zakresie szybkości siły, zwinności, skoczności i gibkości. Dodatkowo wykonano pomiar wysokości i ciężaru ciała badanych.

Cel badań:

§   scharakteryzowanie poziomu sprawności ogólnej chłopców klas pierwszych,

§   określenie różnic w poziomie sprawności ogólnej chłopców między badanymi klasami,

§   porównanie rozwoju fizycznego badanych ucznia na przestrzeni jednego roku.
 

2.    Materiał i metoda badań

Badania wykonano wśród uczniów podejmujących po raz pierwszy naukę w naszym gimnazjum. Próby wykonano w dniach 18-22 września 2000 roku oraz powtórnie w dniach 14-18 maja 2001 roku na lekcjach wychowania fizycznego. Uczniowie wykonywali wszystkie próby w stroju sportowym. Dla określenia sprawności fizycznej ogólnej przeprowadzono 5 testów dotyczących szybkości, siły, zwinności, skoczności i gibkości. Rozwój fizyczny ustalono na podstawie wyników pomiarów wysokości i ciężaru ciała, które przeprowadzono na szkolnej wadze lekarskiej.
 

3.    Opis prób sprawności ogólnej

Próba szybkości

Pomiar szybkości dokonano mierząc czas przebiegnięcia odcinka 30 m. Każdy uczeń wykonywał tę próbę dwukrotnie. Start odbywał się z pozycji wysokiej. Czas wykonania próby rejestrowano za pomocą stopera z dokładnością do 0,1 s.

 

Próba siły

Siłę mierzono odległością rzutu piłki 3 kg w tył nad  głową. Badany stojąc tyłem do kierunku rzutu w lekkim rozkroku i trzymając w dłoniach za głową piłkę lekarską wykonywał rzut piłką lekarską jak najdalej w tył nad głową. W momencie wyrzutu piłki badany nie mógł przekroczyć nogami linii wyrzutu. Próbe wykonywano trzykrotnie, a najlepszy wynik zmierzony z dokładnością do 0,10 m stanowił ocenę próby.

 

Próba zwinności

Do określenia zwinności posłużono się „biegiem po kopercie”. Po czterech rogach prostokąta 3x5 m oraz na przecięciu jego przekątnych ustawiono stojaki. Uczeń obiegał ustaloną trasę trzykrotnie. Ocenę stanowił czas trzykrotnego obiegu zmierzony stoperem z dokładnością do 0,1 s.

 

Próba skoczności

Ocenę skoczności dokonano na podstawie skoku w dal z miejsca. Uczeń wykonywał dwukrotnie skok w dal z odbicia obunóż obok rozciągniętej taśmy mierniczej. Odległość skoku mierzono od linii odbicia do miejsca lądowania. Miejscem lądowania był punkt zetknięcia się pięt z podłożem z dokładnością do 0,10 m.

 

Próba gibkości

Przygotowana podziałkę od 0 w dwóch kierunkach (góra, dół) przymocowano do ławeczki szkolnej, w ten sposób, aby punkt zerowy znajdował się na wysokości górnej krawędzi ławeczki. Uczeń stawał na ławeczce, wykonywał głęboki skłon w przód bez ugięcia nóg w kolanach, starając się końcami palców dotknąć jak najdalej podziałki centymetrowej. Odległości dodatnie mierzono od punktu zerowego w dół, ujemne w górę.

 

4.    Analiza materiału

A.   Charakterystyka sprawności ogólnej

Sprawność fizyczna to zespół cech osobniczych, których wyrazem jest funkcjonalna wydolność organizmu. Doskonalenie sprawności fizycznej rozumianej w jak najszerszym znaczeniu jest jednym z podstawowych celów wychowania fizycznego.

W sferze motoryki sprawność fizyczna przejawia się w określonych zdolnościach motorycznych. Dla oceny sprawności ogólnej przeprowadzono pięć prób; próbę szybkości, siły, zwinności, skoczności i gibkości.

 

a) Szybkość określona jest jako zdolność do wykonywania ruchów w najmniejszych dla danych warunków odcinkach czasu. Celem dokonania oceny poziomu tej cechy zastosowano próbę biegu na 30 m.

Najkorzystniejszą średnią uzyskali uczniowie klasy I d w pierwszym, jak i w drugim badaniu (odpowiednio 5,02 s i 4,77 s). Uczniowie z klasy i h w pierwszym badaniu uzyskali również najlepsza średnią, lecz średnia przyrostu szybkości między jednym, a drugim badaniem okazała się najmniejsza i wyniosła 0,16 s. Indywidualnie najlepszy wynik uzyskał uczeń z klasy I d 4,5 s, a najsłabszy z klasy I b 6,8 s. Średnia szkoły to 5,36 w pierwszym badaniu i 5,04 w drugim.  /tabela 1./

 

b) Siła jako cecha motoryczna człowieka jest to zdolność do pokonywania oporu zewnętrznego lub przeciwdziałania mu kosztem wysiłku mięśniowego. Z analizy wyników jakie uzyskali badani chłopcy wynika, że najlepszą średnią w pierwszym , jak i drugim badaniu uzyskali chłopcy z klasy I h, odpowiednio 8,70 m, 9,50 m. największy przyrost średniej odnotowano w klasie 1 d 1,30 m. Średnia w tej klasie kształtowała się na poziomie 6,80 m i 8,10 m. Najlepszy wynik w pierwszym badaniu 11 m osiągnął uczeń z klasy I f, a w drugim uczeń klasy I d 12 m. Średnia szkoły dla tej cechy wyniosła odpowiednio 6,20 m i 7,25 m /tabela 2./

Tabela 1. Charakterystyka i porównanie wyników próby szybkości.

W tabelach przyjęto następujące oznaczenia:

n - liczba badanych uczniów

M -średnia arytmetyczna

D - różnica miedzy średnimi

Tabela 2. Charakterystyka i porównanie próby siły.

c) Zwinność jest to zdolność człowieka do wykonywania ruchów charakteryzujących się dokładnością przestrzenną, ekonomicznych, szybkich i dostosowanych do zmieniających się warunków zewnętrznych.

W celu dokonania oceny tej cechy u badanych zastosowano „bieg po kopercie”.

 

Tabela 3. Charakterystyka i porównanie próby zwinności.

Z tabeli wynika, że najkorzystniejsza średnią zarówno w pierwszym, jak i w drugim badaniu uzyskali uczniowie z klas I d i I h. W klasach tych odnotowano największy przyrost tej cechy w ciągu roku, różnica średnich miedzy pierwszym, a drugim pomiarem wyniosła odpowiednio 1,4 i 1.3 sek. Najmniejszy przyrost tej cechy odnotowano w klasach I e i I i. Najlepszy wynik w drugim badaniu uzyskał uczeń klasy I h 21,1 sek. 

d) Skoczność nazywamy zdolność pokonywania ciężaru własnego ciała dzięki dynamicznej pracy odpowiednich mięśni i jak najwyższego lub najbardziej odległego odbicia od określonego punktu podłoża.

 

Tabela 4. Charakterystyka i porównanie próby skoczności.

Z analizy materiału wynika, ze najkorzystniej w tej próbie zaprezentowali się chłopcy z klasy I d i I h. Ich średnia, 183 cm w pierwszym badaniu nieznacznie była gorsza od średniej uzyskanej przez uczniów z klasy I c. Jednak drugie badanie wykazało, że nastąpił znaczny przyrost tej cechy w tych klasach, a średnia wyniosła 208 cm i 209 cm. Indywidualnie najlepszy wynik osiągnął uczeń klasy I f  255 cm. W klasie tej odnotowano też największą rozpiętość wynikową w pierwszym jak i w drugim badaniu.

e) Gibkość jest to zdolność do osiągania dużej amplitudy w wykonywanych ruchach.

Tabela 5. Charakterystyka i porównanie gibkości.

Z tabeli 5 wynika, że największą średnią uzyskali uczniowie klasy I d (M=4). W pierwszym badaniu 7 klas na 9 badanych uzyskało średnią poniżej zera. Odnotowano duże rozpiętości w osiągniętych wynikach, w klasie I b od -15 do 11 i od -22 do 11, w klasie I i od -25 do 6 i -21 do 8. indywidualnie najlepszy wynik osiągnął w drugim badaniu uczeń klasy I h – 18.

B. Charakterystyka rozwoju fizycznego

Pod pojęciem rozwoju fizycznego rozumiemy całokształt procesów biologicznych (biofizycznych i biochemicznych), które są charakterystyczne dla organizmów żywych. Podstawowymi elementami rozwoju fizycznego są: 1/wzrastanie, czyli zmiany wielkości organizmu przez powiększanie się wzrostu i masy ciała, 2/różnicowanie, czyli doskonalenie się struktury tkanek, dostrajanie się poszczególnych układów względem siebie i kształtowanie się proporcji organizmów, 3/dojrzewanie, czyli doskonalenie czynności poszczególnych układów i ściślejsze wzajemne uzależnienie ich funkcji.

Oceny poziomu rozwoju fizycznego dokonano w oparciu o pomiary wysokości i ciężaru ciała.

 

1. Wysokość ciała
Tabela 6. Charakterystyka i porównanie wysokości ciała (w cm)

 


Analizując średnie badanych klas należy stwierdzić, że nie ma dużych różnic pomiędzy klasami w wysokości badanych uczniów. Największy przyrost w średniej odnotowano w klasie I i, a wyniósł on 4 cm. W pozostałych klasach rozłożył się prawie równomiernie i wyniósł on 3 cm.

 

 

2. Ciężar ciała

Tabela 7. Charakterystyka i porównanie ciężaru ciała (w kg)

 

Porównują wyniki badań należy stwierdzić, że średni ciężar ciała badanych wzrósł o 2 kg w klasie I c do 4 kg w klasie I d. dużą rozpiętość wynikową odnotowano w klasie I a od 32 kg do 74 kg w pierwszym badaniu i od 34 kg do 77 kg w drugim badaniu oraz w klasie I i od 33 kg do 76 kg w drugim badaniu.

 

 

Dyskusja

Na podstawie analizy materiału można określić poziom sprawności ogólnej oraz stopień rozwoju fizycznego chłopców klas pierwszych, którzy podjęli naukę po raz pierwszy w gimnazjum. Analiza materiału pozwala również na dokonanie porównania rozwoju fizycznego i różnic w poziomie sprawności fizycznej między klasami, jakie zaszły na przestrzeni jednego roku.

 

Sprawność ogólna

Analiza zgromadzonego materiału pozwala na stwierdzenie, że nastąpił postęp w rozwoju sprawności fizycznej ogólnej wśród badanych uczniów na przestrzeni roku. Najkorzystniej badani uczniowie zapreze4ntowali się w próbie szybkości, w której to nastąpił widoczny przyrost tej cechy. Wyraźny postęp odnotowano w gibkości. W pierwszym pomiarze na 9 badanych klas w 7 przypadkach odnotowano średnie kształtujące się poniżej zera. Po roku wyniki, jakie osiągnęli badani pozwoliły stwierdzić, że nastąpił znaczny przyrost tej cechy, bowiem żadna klasa nie osiągnęła średniej poniżej zera. Średnie jednak wskazują na słaby rozwój tej cechy wśród badanych uczniów i daleki jest od zadawalającego. Niepokojąco indywidualnie słaby wynik osiągnął uczeń z klasy I b (-22 cm) oraz z klasy I i, który w pierwszym pomiarze osiągnął (-25 cm), a w drugim (-21cm). Przyrost poziomu rozwoju pozostałych cech jest również widoczny. Przyrost ich średnich wartości jednak wskazuję, że bardziej podyktowane to jest wzrostem poziomy rozwoju fizycznego uczniów niż ich sprawnością fizyczną. Najkorzystniej w badaniach zaprezentowali się uczniowie z klasy I d i I h. Do klas tych uczęszczają uczniowie, którzy biorą udział w zajęciach pozalekcyjnych sportowych w piłce nożnej (I d) i lekkoatletyki (I h). Stąd też wyraźny jest przyrost poziomu rozwoju cech motorycznych wśród tych uczniów.

 

Rozwój fizyczny

Przeprowadzona analiza materiału pozwala stwierdzić, że przyrost średnich wzrostu i ciężaru ciała badanych uczniów wzrósł porównywalnie prawie jednakowo w każdej z klas. Biorąc pod uwagę średnie można stwierdzić na podstawie siatki do oceny rozwoju fizycznego chłopców wg Walońskiego, że badani chłopcy mieszczą się w poziomie standardowym. Analizując pomiar wzrostu i ciężaru ciała dało się także zauważyć zróżnicowanie osobnicze wśród badanych uczniów.

 

Wnioski

Przeprowadzone badania oraz analiza zebranego materiału pozwalają na wyciągniecie następujących wniosków:

1.     W obrębie swoich klas uczniowie wykazywali znaczne indywidualne  zróżnicowania poziomu w zakresie sprawności ogólnej.

2.     W zakresie sprawności ogólnej można zaobserwować nieznaczny wzrost poziomu rozwoju badanych cech motorycznych.

3.     Najwyższy przyrost zanotowano w badaniu szybkości.

4.     Na lekcjach wychowania fizycznego wprowadzić więcej ćwiczeń gibkościowych.

5.     Funkcjonowanie klas o rozszerzonym programie wychowania fizycznego potwierdziło o wyższym wzroście poziomu badanych cech motorycznych jak i w rozwoju fizycznym.

 

Literatura:

1.      Drozdowski Sł., Drozdowski Zb.: Pomiar sprawności fizycznej i ogólnej specjalnej. AWF, Seria: skrypty Nr 24, Poznań 1975.

2.      Naglak Zb.: Trening sportowy. Teoria i praktyka. PWN, Warszawa, 1979.

3.      Ulatowski T.: Teoria i metodyka sportu. Sport i Turystyka, 1981.

 

opracował:
mgr Eugeniusz Gabas